ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ

Στιγμές από την Αθήνα του 1970

Η δεκαετία του ’70 εξελίσσεται μεταξύ της χούντας και της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, που επικρατεί για πρώτη φορά χωρίς κοινωνικούς αποκλεισμούς μετά το 1974. Η εξέγερση του Πολυτεχνείου και η τουρκική εισβολή στην Κύπρο αποτελούν τα κυρίαρχα γεγονότα της περιόδου ως το 1974. Στο δεύτερο μισό της δεκαετίας, με την πλήρη αποκατάσταση των κοινωνικών ελευθεριών, η χώρα αποκτά πολιτική σταθερότητα και ευρωπαϊκούς προσανατολισμούς (ένταξη Ελλάδας στην Ε.Ο.Κ.).

 

 

XOYNTA    1970-1974

Ως τα πρώτα χρόνια της δεκαετίας του 1970 το δικτατορικό καθεστώς είχε καταφέρει να σταθεροποιηθεί, έχοντας αντιμετωπίσει με ένταση της βίας και των διώξεων τη δράση των αντιστασιακών οργανώσεων και έχοντας επιτύχει την ουσιαστική απομόνωση των παλαιών πολιτικών. Παρ’ όλα αυτά ήταν αρκετά δύσκολο να προσδιοριστεί η συνέχιση της πορείας του. Δεδομένου ότι η βίαιη ανατροπή της δικτατορίας δεν αποτελούσε πιθανό ενδεχόμενο, παρά τις μεμονωμένες αντιστασιακές ενέργειες που σημειώθηκαν (Παναγούλης, αντιστασιακές οργανώσεις, κίνημα Ναυτικού), η μελλοντική ελεγχόμενη φιλελευθεροποίηση του καθεστώτος αποτελούσε στόχο τόσο μελών της “επαναστατικής” κυβέρνησης όσο και πολιτικών προσωπικοτήτων.

Στις συνθήκες αυτές οι φοιτητές αποτέλεσαν το μοναδικό κοινωνικό χώρο που οργανώθηκαν μαζικές αντιδικτατορικές κινήσεις. Κορυφαία εκδήλωση αντίστασης αποτέλεσε η εξέγερση του Πολυτεχνείου, το Νοέμβριο του 1973, σε μια περίοδο που το καθεστώς ενέτεινε τις προσπάθειες φιλελευθεροποίησής του (χαλκευμένο δημοψήφισμα 1973, κυβέρνηση Μαρκεζίνη). Η βίαιη καταστολή της φοιτητικής εξέγερσης σηματοδότησε επίταση των συγκρούσεων και ρήξη μεταξύ των πρωτεργατών του πραξικοπήματος (καθεστώς Ιωαννίδη), θέτοντας έτσι τέλος σε κάθε προοπτική φιλελευθεροποίησης. Η εξέλιξη αυτή δυσχέρανε ακόμη περισσότερο τη θέση της χώρας στο διεθνές πλαίσιο. Σε αυτό το κλίμα της αυξανόμενης διεθνούς απομόνωσης και της γενικευμένης δυσαρέσκειας στο εσωτερικό το μοιραίο σφάλμα της χούντας, που οδήγησε και στην πτώση της, ήταν η πραξικοπηματική ανατροπή του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας, αρχιεπισκόπου Μακαρίου.

Η συγκυρία της αιφνιδιαστικής τουρκικής στρατιωτικής εισβολής στην Κύπρο (Αττίλας 1), τον Iούλιο του 1974, οδήγησε σε αδιέξοδο κάθε φορέα εξουσίας στην Ελλάδα. Η συνειδητοποίηση της κρίσιμης κατάστασης και της πιθανότητας πολεμικής εμπλοκής Ελλάδας-Τουρκίας οδήγησε τους στρατιωτικούς να παραχωρήσουν την εξουσία και πάλι στους πολιτικούς. Τις ώρες αυτές η ανάθεση της θέσης του πρωθυπουργού στον Κωνσταντίνο Καραμανλή και ο σχηματισμός κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας αποτελούσαν τη μόνη αξιόπιστη έξοδο από την κρίση. Η χούντα είχε πλέον ανατραπεί και η δημοκρατία επανερχόταν μετά από επταετείς περιπέτειες στην Ελλάδα.

ΟΙ ΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΜΕΤΑ ΤΗ ΧΟΥΝΤΑ  1974-1977

Η κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας σταθεροποίησε τη θέση της, νομιμοποίησε τη δράση των κομμάτων, μεταξύ των οποίων και των κομμουνιστικών, και προχώρησε γρήγορα σε εκλογές. Σε αυτές πήρε την πλειοψηφία το κόμμα της Νέας Δημοκρατίας, που ίδρυσε ο K. Kαραμανλής, με συντριπτικό ποσοστό (54%). Η Ένωση Κέντρου αποτέλεσε την αξιωματική αντιπολίτευση, ενώ στις εκλογές του Νοεμβρίου του 1974 έκανε την εμφάνισή του και το νεοσύστατο Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Kίνημα (ΠA.ΣO.K.) με ηγέτη τον Ανδρέα Παπανδρέου. Tα αποτελέσματα του πολιτειακού δημοψηφίσματος του Δεκεμβρίου του 1974 κατά της διατήρησης της μοναρχίας, κατέδειξαν την τεράστια λαϊκή υποστήριξη στο πολίτευμα της Προεδρευόμενης Kοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, ενώ λίγους μήνες αργότερα ψηφίστηκε και το νέο Σύνταγμα.

Η Κοινοβουλευτική Δημοκρατία στα επόμενα χρόνια λειτουργεί με μοναδική ποιότητα για την έως τότε ελληνική εμπειρία. Μετά την ολοκλήρωση της “αποχουντοποίησης” (δίκη των πρωταιτίων, αρχιβασανιστών κτλ.), ο K. Kαραμανλής προχώρησε σε δύο εντυπωσιακές πολιτικές κινήσεις. Έχοντας αποσύρει τη χώρα από το στρατιωτικό σκέλος του Ν.Α.T.Ο. (1974) μετά την κυπριακή εισβολή κατέστησε την ισότιμη ένταξη της Ελλάδας στην Ε.Ο.K. σπονδυλική στήλη της εξωτερικής πολιτικής του. Παράλληλα, στο οικονομικό πεδίο, επέκτεινε τις οικονομικές λειτουργίες του δημόσιου τομέα (“εθνικοποιήσεις” συγκοινωνιών, διυλιστηρίων κ.ά.) και εγκαινίασε μία περίοδο σφιχτής οικονομικής πολιτικής.

H κατοχή του βόρειου τμήματος της Kύπρου από τους Tούρκους δηλητηρίαζε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις μετά το 1974, ενώ η διαρκής αμφισβήτηση της ελληνικής επικράτειας (χωρικά ύδατα και εναέριος χώρος) τροφοδότησε αλλεπάλληλες κρίσεις. Αποκορύφωμα των εντάσεων αποτέλεσαν οι προκλητικές τουρκικές ενέργειες το καλοκαίρι του 1976 (έξοδος του τουρκικού πλοίου “Χόρα” σε ελληνική επικράτεια). Η αμφισβήτηση από τουρκικής πλευράς των διεθνών συμβάσεων που ορίζουν τα σχετικά με την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας στο Αιγαίο συνεχίζεται ως σήμερα.

Η ΠΕΡΙΟΔΟΣ 1977-1981

Στις εκλογές του 1977 η Νέα Δημοκρατία αναδείχτηκε ξανά πρώτο κόμμα (42%) με σημαντικές ωστόσο απώλειες, δώδεκα ποσοστιαίες μονάδες σε λιγότερο από τρία χρόνια. Στις εκλογές αυτές καταρρέει το Κέντρο, ο τελευταίος πόλος του προδικτατορικού δικομματικού συστήματος (Ε.Ρ.Ε.-Ε.Κ.), με το ριζοσπαστικό ΠΑ.ΣΟ.Κ. του Ανδρέα Παπανδρέου να αναδεικνύεται σε αξιωματική αντιπολίτευση, συγκεντρώνοντας το 25% του εκλογικού σώματος. Στο χώρο της Αριστεράς ηγεμονική δύναμη πρόβαλε το Κ.Κ.Ε. του Χαρίλαου Φλωράκη (10%), ενώ η Συμμαχία των μικρότερων κομμάτων Αριστεράς εκλογικά συρρικνώθηκε.

Με βάση τις διαφαινόμενες εσωτερικές ανακατατάξεις, δυσμενείς για το κόμμα του, ο Καραμανλής επικέντρωσε τη δραστηριότητά του σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής. Κυρίως ασχολήθηκε με το θέμα της επιτάχυνσης της ένταξης στην Ε.Ο.Κ., τις σχέσεις της χώρας με τις Η.Π.Α.-Ε.Σ.Σ.Δ., αλλά και με την ανάληψη πρωτοβουλιών (διασφάλιση ειρήνης, ανάπτυξη συνεργασίας) σε σχέση με τις γειτονικές βαλκανικές χώρες. Το Μάιο του 1980 ο Καραμανλής εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Λίγες μέρες αργότερα ο Γεώργιος Ράλλης προκρίθηκε ως αντικαταστάτης του στο κόμμα της Ν.Δ. και ηγήθηκε της κυβέρνησης μέχρι τον Οκτώβριο του 1981.

ΜΕΤΑΒΑΣΗ ΣΤΑΘΕΡΟΠΟΙΗΣΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ 1974-1981

Η δεκαετία του ’70 βρήκε την ελληνική κοινωνία να κινείται στο ρυθμό της δικτατορίας των συνταγματαρχών, οι οποίοι επιχειρούσαν, μέσω της έντονα επεκτατικής οικονομικής πολιτικής τους (διαμόρφωση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης), να συγκαλύψουν το ανελεύθερο καθεστώς που είχαν επιβάλει. Χαρακτηριστικό της περιόδου η χωρίς φειδώ χρηματοδότηση ποικίλων οικονομικών δραστηριοτήτων, προκειμένου να εξασφαλιστούν ξένες συνήθως επενδύσεις. Παράλληλα μ’ αυτό, η καθιέρωση ενός διεφθαρμένου εξουσιαστικού μοντέλου οικονομικών σχέσεων (χωρίς ανταγωνιστική βάση και έμφαση στην παραγωγικότητα) διαμόρφωσαν εκρηκτικές πληθωριστικές πιέσεις τα πρώτα χρόνια του ’70.

Η διεθνής πετρελαϊκή κρίση του 1973 οδηγεί σε γενικευμένη άνοδο των αγαθών και διψήφιο πληθωρισμό, ο οποίος θα καταστεί ενδημικό φαινόμενο στην ελληνική οικονομία για δεκαετίες. Η οξεία ύφεση έπληξε τομείς όπως οι οικοδομές και οι κατασκευές. Το μεταναστευτικό και το τουριστικό συνάλλαγμα -πρόσκαιρα- μειώθηκε και μαζί τους ελαττώθηκαν οι δημόσιες επενδύσεις. Oι τεράστιες δαπάνες σε βαρύ στρατιωτικό εξοπλισμό σήμαιναν ότι οι μεταρρυθμίσεις στην κρατική υποδομή (π.χ. παιδεία, υγεία) θα περνούσαν σε δεύτερη μοίρα. Οι συνθήκες στο τομέα της εργασίας θα εξελιχτούν ανώμαλα στο δεύτερο μισό της δεκαετίας με αύξηση της ανεργίας, εκτράχυνση των απεργιακών κινητοποιήσεων κτλ.

Η διεθνής κρίση του 1979 και η συνακόλουθη ύφεση εκτόξευσαν εκ νέου τον πληθωρισμό στα ύψη. Το 1981, έτος αλλαγής του πολιτικού σκηνικού, βρήκε τη χώρα σε κατάσταση στασιμοπληθωρισμού, μείωση του πραγματικού εισοδήματος των εργαζομένων και οξεία δημοσιονομικά ελλείμματα. Ο μεγάλος αριθμός ιδιωτικών επιχειρήσεων που είχε περιέλθει στον έλεγχο του κράτους, “οι προβληματικές” όπως ονομάστηκαν, υπονόμευαν οποιαδήποτε προοπτική οικονομικής εξυγίανσης και ανάπτυξης, ενώ τα χρέη από τα εξωτερικά δάνεια ακύρωναν κάθε οικονομικό σχεδιασμό.

 

Ζαν Πολ Μπελμοντό, που πρωταγωνιστεί στη γαλλική ταινία Le Casse .
Ζαν Πολ Μπελμοντό, που πρωταγωνιστεί στη γαλλική ταινία Le Casse .
Περιπολικά στη Βασ. Κωνσταντίνου, λίγο πριν από το Παναθηναϊκό Στάδιο.
Περιπολικά στη Βασ. Κωνσταντίνου, λίγο πριν από το Παναθηναϊκό Στάδιο.
έξω από την αμερικανική πρεσβεία, με το λεωφορείο της γραμμής για Κυψέλη.
έξω από την αμερικανική πρεσβεία, με το λεωφορείο της γραμμής για Κυψέλη.
Ακόμα και τότε, η κάθοδος προς το κέντρο μέσω Β. Σοφίας ήταν προβληματική, λόγω του κυκλοφοριακού. Εδώ, στο ύψος του πάρκου Ελευθερίας. Τότε πάρκο ΕΑΤ ΕΣΑ, δηλαδή τόπος βασανιστηρίων των Απριλιανών.
Ακόμα και τότε, η κάθοδος προς το κέντρο μέσω Β. Σοφίας ήταν προβληματική, λόγω του κυκλοφοριακού. Εδώ, στο ύψος του πάρκου Ελευθερίας. Τότε πάρκο ΕΑΤ ΕΣΑ, δηλαδή τόπος βασανιστηρίων των Απριλιανών.
Μοναστηράκι 1973.
Μοναστηράκι 1973.
Αθήνα, οδός Αγίου Κωνσταντίνου, 1972.
Αθήνα, οδός Αγίου Κωνσταντίνου, 1972.
Η Μητρόπολη Αθηνών. Η σημερινή πλατεία αποτελούσε εκείνη την εποχή χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων και τουριστικών λεωφορείων. Άγνωστη η ακριβής χρονολογία, πάντως περίπου από 1972 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας.
Η Μητρόπολη Αθηνών. Η σημερινή πλατεία αποτελούσε εκείνη την εποχή χώρο στάθμευσης αυτοκινήτων και τουριστικών λεωφορείων. Άγνωστη η ακριβής χρονολογία, πάντως περίπου από 1972 μέχρι τα μέσα της δεκαετίας.
Η οδός Αιόλου το καλοκαίρι του 1975 (πιθανότατα τον Αύγουστο αν κρίνουμε από τις εκπτώσεις). Εκείνο το καλοκαίρι (6 Ιουνίου ’75) αναλαμβάνει καθήκοντα και ο πρώτος εκλεγμένος, μετά τη χούντα, δήμαρχος της Αθήνας. Ο Ιωάννης Παπαθεοδώρου.
Η οδός Αιόλου το καλοκαίρι του 1975 (πιθανότατα τον Αύγουστο αν κρίνουμε από τις εκπτώσεις).
Εκείνο το καλοκαίρι (6 Ιουνίου ’75) αναλαμβάνει καθήκοντα και ο πρώτος εκλεγμένος, μετά τη χούντα, δήμαρχος της Αθήνας. Ο Ιωάννης Παπαθεοδώρου.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο το 1978, με τα τουριστικά λεωφορεία παραταγμένα στον περιβάλλοντα χώρο.
Το Αρχαιολογικό Μουσείο το 1978, με τα τουριστικά λεωφορεία παραταγμένα στον περιβάλλοντα χώρο.
Το συντριβάνι στη πλατεία Συντάγματος με φόντο τη Βουλή το 1972.
Το συντριβάνι στη πλατεία Συντάγματος με φόντο τη Βουλή το 1972.
Στιγμιότυπο από τη Πλάκα το 1977.
Στιγμιότυπο από τη Πλάκα το 1977.
Ο Ναός της Παναγίας Θεοτόκου της Γοργοεπηκόου, δίπλα στη Μητρόπολη Αθηνών, το 1971.
Ο Ναός της Παναγίας Θεοτόκου της Γοργοεπηκόου, δίπλα στη Μητρόπολη Αθηνών, το 1971.
Συμβολή των λεωφόρων Βασ. Σοφίας & Μεσογείων στους Αμπελόκηπους το 1974. Η βίλα Μαργαρίτα έχει κατεδαφιστεί και στη θέση της ανεγείρεται το κτίριο γραφείων της Κτηματικής Τράπεζας (σήμερα στεγάζει υπηρεσίες της Εθνικής Τράπεζας).
Συμβολή των λεωφόρων Βασ. Σοφίας & Μεσογείων στους Αμπελόκηπους το 1974. Η βίλα Μαργαρίτα έχει κατεδαφιστεί και στη θέση της ανεγείρεται το κτίριο γραφείων της Κτηματικής Τράπεζας (σήμερα στεγάζει υπηρεσίες της Εθνικής Τράπεζας).
Ο ηλεκτρικός στο Θησείο το 1971. Δεξιά η οδός Αδριανού
Ο ηλεκτρικός στο Θησείο το 1971. Δεξιά η οδός Αδριανού
Άποψη της Αθήνας από ψηλά, με το Σύνταγμα σε πρώτο πλάνο τη δεκαετία του ’70 (πιθανόν μέσα με τέλη της δεκαετίας).
Άποψη της Αθήνας από ψηλά, με το Σύνταγμα σε πρώτο πλάνο τη δεκαετία του ’70 (πιθανόν μέσα με τέλη της δεκαετίας).
Το Μοναστηράκι σε φωτογραφία του 1973.
Το Μοναστηράκι σε φωτογραφία του 1973.
Η καθημερινότητα μια μέρα του 1973 στο Σύνταγμα. Στο μέσον ο πλανόδιος πωλητής με τα σφουγγάρια.
Η καθημερινότητα μια μέρα του 1973 στο Σύνταγμα. Στο μέσον ο πλανόδιος πωλητής με τα σφουγγάρια.

 

 

Back to top button