ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ

Κωνσταντίνος Μανασσής, Ιωάννης Απόκαυκος: Θείος και ανηψιός που έγιναν Μητροπολίτες της Ναυπάκτου τον 12ο και 13ο αιώνα

Δύο ιστορικές μορφές της Ναυπακτίας

Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Φράγκους το 1204, η Ναύπακτος περνά για ένα σύντομο διάστημα στον έλεγχο των Βενετών, που την αναφέρουν στις πηγές τους ως Nepanto (μτγ. Lepanto) και με τη συνθήκη του 1210 παραχωρείται στον Δεσπότη της Ηπείρου Μιχαήλ Α΄ Άγγελο Δούκα Κομνηνό.

 

 

Νόμισμα του Φιλίππου του Ταραντινού
Νόμισμα του Φιλίππου του Ταραντινού

Είναι ίσως η περίοδος για την οποία έχουμε τα πληρέστερα στοιχεία για την ιστορία της πόλης, χάρη σε δύο χαρισματικές μορφές που ανέβηκαν στον επισκοπικό θρόνο στα τέλη του 12ου και τις αρχές του 13ου αιώνα : στον Κωνσταντίνο Μανασσή και στον Ιωάννη Απόκαυκο. Συνδεόμενοι με συγγενική μεταξύ τους σχέση (θείος και ανηψιός), εκτός από ιεράρχες ήταν και φωτισμένοι άνθρωποι των γραμμάτων. Ο Απόκαυκος ιδιαίτερα αποτελεί σημαντική πηγή για την κατάσταση που επικρατούσε στην περιοχή της Ναυπακτίας στις αρχές του 13ου αιώνα. Η εικόνα που δίνει είναι ζοφερή. Ο πληθυσμός είχε μειωθεί και είχαν σημειωθεί μετοικεσίες εξαιτίας φυσικών καταστροφών αλλά και πειρατικών επιδρομών. Συχνές ήταν και οι επιθέσεις από τη μεριά των Φράγκων της Πελοποννήσου, που το 1218 οδήγησαν σε μερική καταστροφή των οχυρώσεων. Πρόσθετες έκτακτες φορολογίες από την πλευρά του Δεσπότη της Ηπείρου επιδείνωσαν την κατάσταση και οδήγησαν σε αποδυνάμωση της γεωργίας και της οικονομίας. Σε πολλές επιστολές του ο Απόκαυκος κάνει εκκλήσεις για ελάφρυνση της φορολογίας που βάραινε τόσο τον πληθυσμό όσο και την ίδια τη Μητρόπολη.
Το 1294, ο Νικηφόρος Α΄ Άγγελος Δούκας Κομνηνός δίνει τη Ναύπακτο ως προίκα στον Φίλιππο Α΄ του Τάραντα, μέλος της δυναστείας των Ανδεγαβών (Anjou), οι οποίοι έτσι παγιώνουν την κυριαρχία τους στην περιοχή για περίπου μισό αιώνα.

Κωνσταντίνος Μανασσής

Ο Κωνσταντίνος Μανασσής υπήρξε σπουδαία μορφή της εκκλησίας κατά το 12ο αιώνα και ένας από τους σημαντικούς βυζαντινούς χρονογράφους. Γεννήθηκε περί το 1130 (κατ’ άλλους 1120). Νεαρός ακόμη συνέγραψε τη Χρονική Σύνοψη, μια χρονογραφία αποτελούμενη από 6733 δεκαπεντασύλλαβους στίχους, που αναφέρεται στη χρονική περίοδο από τη δημιουργία του κόσμου μέχρι τον θάνατο του Νικηφόρου Βοτανειάτη το 1081.

Έγραψε επίσης κι άλλα λόγια και εκκλησιαστικά έργα, όπως τον Βίο του Οππιανού (έμμετρο), το οδοιπορικό του από το ταξίδι του στα Ιεροσόλυμα περί το 1160, το κοσμολογικό σύγγραμμα Στίχοι συνοψίζοντες τα προχειρότερα περί των αστέρων και το συναφές Στίχοι εις την κοσμοποιίαν κ.ά. Η θεματολογία του προδίδει εύρος ενδιαφερόντων και θαυμασμό προς την αρχαιότητα. Χειροτονήθηκε μητροπολίτης Ναυπάκτου το 1172 και πέθανε περί το 1187.

ManassesChronicle
Σελίδα από χειρόγραφο που διασώζει τη “Χρονική Σύνοψη” του Κωνσταντίνου Μανασσή

 

Ιωάννης Απόκαυκος

Ο Ιωάννης Απόκαυκος ήταν ανηψιός του Μητροπολίτη Ναυπάκτου Κωνσταντίνου Μανασσή, ο οποίος τον έστρεψε προς μια καριέρα στον κλήρο. Το 1199 ή το 1200 χειροτονήθηκε επίσης μητροπολίτης Ναυπάκτου, θέση την οποία διατήρησε ως το 1232, όταν αναγκάστηκε να παραιτηθεί. Την περίοδο εκείνη η μητρόπολη Ναυπάκτου ήταν μια από τις ισχυρότερες του Ελλαδικού χώρου, καθώς περιλάμβανε τις επισκοπές Αετού, Δραγαμέστου, Άρτας, Αχελώου, Βελάς, Βουθρωτού, Βουνδίτζης, Δρυινουπόλεως, Ιωαννίνων, Ρωγών και Χειμάρρας. Ωστόσο η ήττα του Δεσπότη της Ηπείρου Θεοδώρου Κομνηνού Δούκα στην Κλοκότνιτσα το 1230 δημιούργησε νέες μητροπόλεις καθώς και μια νέα κατάσταση πίεσης από τον Πατριάρχη που τώρα έδρευε στη Νίκαια. Οι νέες αυτές συνθήκες εξανάγκασαν τον Απόκαυκο σε παραίτηση και εγκλεισμό του σε μοναστήρι. Πέθανε το 1233 ή το 1234.

Ο Απόκαυκος υπήρξε πολυγραφότατος και διέσωσε αρκετές πληροφορίες για την εποχή του και την περιοχή της Ναυπάκτου σε συνοδικές πράξεις, επιστολές, ποιμαντικά κείμενα. Για το λόγο αυτό αποτελεί μια από τις κυριότερες ιστορικές πηγές για την ύστερη βυζαντινή περίοδο στη Στερεά Ελλάδα.

 

 

Ήταν μία από τις πιο «φωτισμένες» μορφές του Βυζαντινού Πολιτισμού. Γοητεύτηκε από τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και δημιούργησε μοναστηριακό συγκρότημα, όπου μοναχοί και κληρικοί αντέγραφαν αρχαία κείμενα φιλοσοφίας από μισο-κατεστραμμένα χειρόγραφα, προκειμένου να τα σώσουν από την φθορά του χρόνου και να τα παραδώσουν στις μελλοντικές γενιές. Ο ίδιος ο Ιωάννης συνέταξε κώδικες με το «κατ΄ έθιμον δίκαιο», στους οποίους οι σημερινοί ερευνητές βρίσκουν πολύτιμες πληροφορίες για τον ιδιωτικό βίο στον ελλαδικό χώρο τον 11ο και τον 12ο αιώνα. Ένας από τους κώδικες του Απόκαυκου βρίσκεται σήμερα στο μουσείο του Λονδίνου.

lepanto1571.gr

 

Related Articles

Back to top button
Close
Close