ΑΠΟΨΕΙΣ

Human Trafficking: μια αθέατη πτυχή του σύγχρονου κόσμου

Γράφει για το npress.gr η Ιωάννα Παπαγεωργακοπούλου

Αρκετές φορές η ανθρωπότητα ήρθε αντιμέτωπη με μια σειρά από κοινωνικές εξεγέρσεις και πολιτικές διεκδικήσεις με αποκλειστικό περιεχόμενο την εδραίωση θεμελιωδών δικαιωμάτων. Η θεσμική κατοχύρωση αυτών των δικαιωμάτων αναγνωρίζει ακριβώς την υπέρτατη αξία του ανθρώπου, ενώ παράλληλα συνθέτει το καταλληλότερο πλαίσιο μέσα στο οποίο δύναται να ευοδωθεί η ειρηνική συμβίωση και η πρόοδος των κοινωνιών. Εν τούτοις, παρά την -πλέον- πολύπλευρη νομοθετική και θεσμική προστασία τους τα ανθρώπινα δικαιώματα υφίστανται καθημερινά κατάφωρες παραβιάσεις, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η εμπορία ανθρώπων (human trafficking) που στοιχειοθετείται ως ένα επικερδές σοβαρό και οργανωμένο έγκλημα, το οποίο απαγορεύεται ρητώς από το άρθρο 5 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης (και όχι μόνο). 

Ο όρος αυτός καθιερώθηκε για πρώτη φορά το 2000 με την υιοθέτηση του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου για την Πρόληψη, την Καταστολή και Τιμωρία της Διακίνησης Προσώπων, ιδιαίτερα γυναικών και παιδιών στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το διεθνικό οργανωμένο έγκλημα, ωστόσο, δεδομένου ότι η εμπορία ανθρώπων συνιστά ένα «ιδιώνυμο έγκλημα» και οι τρόποι τέλεσής του ποικίλλουν δεν υπάρχει ουσιαστικά ορισμός.Πάντως το προαναφερθέν πρωτόκολλο στο άρθρο 3 περιγράφει ως «trafficking» τη στρατολόγηση, μεταφορά, μετακίνηση, εγκατάσταση ή παραλαβή προσώπων μέσω απειλής, βίας ή άλλης μορφής εξαναγκασμού, απαγωγής, απάτης, εξαπάτησης, κατάχρησης εξουσίας ή θέσης μιας ευάλωτης θέσης ή της αποκόμισης οικονομικής ή άλλης ωφέλειας για σκοπούς εκμετάλλευσης. Η εκμετάλλευση αυτή θα πρέπει να περιλαμβάνει τουλάχιστον την εκμετάλλευση της εκπόρνευσης των άλλων ή άλλες μορφές σεξουαλικής εκμετάλλευσης, την καταναγκαστική εργασία ή την αναγκαστική παροχή υπηρεσιών, τη δουλεία ή πρακτικές που ισοδυναμούν με τη δουλεία ή την αφαίρεση οργάνων. Η «συγκατάθεση», ωστόσο, του ατόμου για την εκμετάλλευση δεν έχει σημασία σε περίπτωση που έχουν χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε από τα παραπάνω μέσα (εξαναγκασμός, απάτη, κατάχρηση της ευάλωτης θέσης κ.λπ.). Παράλληλα,  ένα άτομο θεωρείται θύμα ακόμη κι αν η εκμετάλλευση δεν έχει πραγματοποιηθεί όταν έχει υποβληθεί σε μια από τις ενέργειες με τη χρήση ενός εκ των μέσων.

Στην πραγματικότητα, τα θύματα του trafficking περνούν μέσα από τρία βασικά στάδια. Αρχικά, λαμβάνει χώρα η στρατολόγηση με κάθε πρόσφορο μέσο, δηλαδή το στάδιο πριν την αναχώρηση του υποψήφιου θύματος προς τη χώρας προορισμού. Συχνά τα θύματα εξαπατώνται μέσω αγγελιών που προσφέρουν υψηλές αμοιβές για άτομα που είναι πρόθυμα να εργαστούν στο εξωτερικό. Οι πιθανότητες να πετύχει η προσπάθεια εξαπάτησης αυξάνονται αν το υποψήφιο θύμα προέρχεται από περιοχές όπου επικρατούν άθλιες συνθήκες διαβίωσης, διαθέτει χαμηλό μορφωτικό επίπεδο. Δεν είναι σπάνιο φαινόμενο η στρατολόγηση να ξεκινά από κάποιο γνωστό ή συγγενικό πρόσωπο ή κάποιο πρόσωπο από τον κοινωνικό περίγυρο του θύματος. Ακολουθεί η μεταγωγή του θύματος στη χώρα προορισμού του, για την οποία (μεταγωγή) χρησιμοποιούνται τόσο νόμιμα όσο και παράνομα μέσα. Σε αυτό το στάδιο το πρόσωπο συνήθως υφίσταται βαριές σωματικές βλάβες, σεξουαλική κακοποίηση, ενώ τα ατομικά του έγγραφα κατάσχονται. Το τελικό στάδιο αφορά στο είδος της εκμετάλλευσης που το άτομο πρόκειται να υποστεί (σεξουαλική, εργασιακή, οικονομική). Σε αυτό το στάδιο χρησιμοποιείται κάθε μέσο που θα εξασφαλίσει την ολοκληρωτική καθυπόταξη του ατόμου και την οριστική αποδέσμευση από την προσωπικότητά του, επιχειρείται ο εθισμός του σε ναρκωτικές ουσίες, ενώ η επιτήρησή του είναι διαρκής και με αμείλικτους όρους. 

Τα υπέρογκα οικονομικά κέρδη που καταγράφονται ετησίως από την εκμετάλλευση ανθρώπων και η ιδιαίτερη σχέση μεταξύ προσφοράς και ζήτησης συνθέτουν μια αλυσίδα αλληλεπιδρώντων φορέων που άλλοτε δρουν συνειδητά και άλλοτε εν αγνοία τους. Ο αριθμός των ανθρώπων που πέφτουν θύματα τέτοιου είδους εκμετάλλευσης είναι πραγματικά εξωφρενικός, ενώ δεν πρέπει να λησμονούμε πως αποτελεί -στην κυριολεξία- ένα «αόρατο» φαινόμενο που είναι αδύνατο να ελεγχθεί πλήρως από τους εκάστοτε κρατικούς φορείς, γεγονός που συνεπάγεται πως ο πραγματικός αριθμός των θυμάτων είναι πολύ μεγαλύτερος. Ενδεικτικά, σύμφωνα με στοιχεία της ILO για το έτος 2014, 20,9 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πέφτουν θύματα εργασιακής ή σεξουαλικής εκμετάλλευσης ή κρατούνται σε συνθήκες σκλαβιάς, ενώ ταυτόχρονα το ποσοστό των ανήλικων θυμάτων βλέπουμε να εκτινάσσεται το 2011 από το 13% (2004) στο 34% και τρία χρόνια αργότερα στο 28% (2014) του συνόλου του πληθυσμού. Τα δραματικά αυτά μεγέθη μεταφράζονται σε αστρονομικά ποσά κέρδους που ξεπερνούν τα 150 δισεκατομμύρια δολάρια ετησίως. Όσον αφορά την ευρωπαϊκή κοινότητα, σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία του U.S Department of State το 2018 ο αριθμός επιβεβαιωμένων θυμάτων trafficking ανέρχεται σε 16.838, ενώ οι σχετικές καταδίκες είναι μόνο 1.379(!). Αντιλαμβανόμαστε ότι τα μεγέθη αυτά είναι προφανώς δυσανάλογα με τις τεράστιες διαστάσεις του φαινομένου.

Σαφώς,  οποιοσδήποτε μπορεί να πέσει θύμα trafficking (γυναίκες, άντρες και παιδιά ανεξαρτήτως ηλικίας και «κοινωνικής θέσης»). Τα άτομα αυτά, όπως αναφέρθηκε, εξαναγκάζονται μέσα από την απειλή φυσικής ή/και ψυχολογικής βίας προς τους ιδίους ή τους συγγενείς τους να παρέχουν σεξουαλικές υπηρεσίες, να εργάζονται με πενιχρές ή μηδενικές αμοιβές ή να υποβάλλονται σε αφαίρεση οργάνων. Εν τούτοις, οι πλέον ευάλωτες ομάδες παγκοσμίως θεωρούνται οι προσφυγικοί πληθυσμοί, κυρίως δε εξ αυτών οι γυναίκες και τα παιδιά που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι σε κινδύνους όπως οι εκβιασμοί, οι βιασμοί και η διακίνηση ανθρώπων. Συχνά αυτά τα άτομα στην προσπάθειά τους να ξεφύγουν από εμπόλεμες ή επικίνδυνες καταστάσεις, από ακραία επίπεδα φτώχειας καταφεύγουν στους διακινητές με αποτέλεσμα οι τελευταίοι να τους εξαπατούν και να τους εκμεταλλεύονται ποικιλοτρόπως. Μια ακόμη ευάλωτη ομάδα συνιστούν τα παιδιά, οι έφηβοι και οι νεαροί ενήλικες με ειδικές ανάγκες. Ο κοινωνικός στιγματισμός που υφίστανται και έχει ως αποτέλεσμα την μη απορρόφησή τους από την αγορά εργασίας τούς στοχοποιεί και τούς καθιστά αυτόματα πιθανή λεία των διακινητών, οι οποίοι μπορούν να τους χρησιμοποιήσουν ως επαίτες και να λαμβάνουν τα έσοδα. Εξάλλου, αν προέρχονται από τριτοκοσμικές χώρες όπου παρουσιάζονται τραγικές ελλείψεις στην ιατροφαρμακευτική περίθαλψη υπάρχει το ενδεχόμενο οι νέοι με σωματικές και λοιπές αναπηρίες να συνιστούν ένα επιζήμιο βάρος στις ήδη επιβαρυμένες οικογένειες. Τέλος, οι ανιθαγενείς, οι άνθρωποι δηλαδή που δεν αποτελούν πολίτες κανενός κράτους, είναι εξαιρετικά ευάλωτοι σε διακινητές που συνήθως προσφέρονται να τους εξασφαλίσουν τα απαραίτητα έγγραφα με σκοπό να τους εξαναγκάσουν σε αναγκαστική εργασία κάθε είδους ως «αποπληρωμή χρέους».

Η Ελλάδα δεσμεύεται από πολλές διεθνείς ρυθμίσεις, που προστατεύουν τα θύματα trafficking, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγονται α) η Σύμβαση Ηνωμένων Εθνών κατά του διεθνικού οργανωμένου εγκλήματος και Πρόσθετο Πρωτόκολλο για την πρόληψη, καταστολή και τιμωρία της εμπορίας ανθρώπων, ιδιαίτερα των γυναικών και των παιδιών, που απαιτεί την αναγνώριση των θυμάτων αυτών ως θυμάτων και όχι ως εγκληματιών και αποβλέπει στην όσο το δυνατόν αποτελεσματικότερη προστασία τους, β) η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για τη δράση κατά της εμπορίας ανθρώπων που αποσκοπεί τόσο στην προστασία των θυμάτων trafficking όσο και στην πρόβλεψη μηχανισμών εφαρμογής των ρυθμίσεών της. Περαιτέρω, γ) η Οδηγία 2011/36/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την πρόληψη και καταπολέμηση της εμπορίας ανθρώπων και για την προστασία των θυμάτων της που αποτελεί την πιο πρόσφατη ρύθμιση της ΕΕ για την εμπορία ανθρώπων και ιδρύει έναν ανεξάρτητο μηχανισμό ο οποίος αποτελείται από την 15μελή Ομάδα Ανεξαρτήτων Εμπειρογνωμόνων (GRETA) με 4ετή θητεία και την Επιτροπή των Συμβαλλομένων Μερών. Τέλος, δ) η Διεθνής Οργάνωση Εργασίας (ΔΟΕ) και οι σχετικές ρυθμίσεις με την οποία κατατίθενται προτάσεις για τα μέτρα καταπολέμησης του φαινομένου. Παρόλα αυτά η χώρα μας καταδικάστηκε από το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου για δύο υποθέσεις, εκ των οποίων η μία αφορούσε στην εμπορία με σκοπό την σεξουαλική εκμετάλλευση ενώ η άλλη με σκοπό την εργασιακή εκμετάλλευση.

Το φαινόμενο της εμπορίας ανθρώπων συνιστά, αναμφίβολα, μια βαθιά πληγή για τα ανθρώπινα δικαιώματα που μπορεί να επουλωθεί μόνο αν ληφθούν τα απαραίτητα μέτρα για την πρόληψή του σε παγκόσμιο επίπεδο. Επιβάλλεται να τονίσουμε ότι πρόκειται για μια  τραγική κατάσταση μέσω της οποίας αναβιώνονται πρακτικές που αντιστοιχούν σε εποχές στις οποίες θεμελιώδεις ανθρώπινες ελευθερίες, που σήμερα υπολαμβάνονται ως αυτονόητες, υφίσταντο σφοδρές παραβιάσεις. Πίσω από κάθε θύμα, πίσω από κάθε ανθρώπινη ψυχή που υποφέρει κρύβονται οδυνηρές εμπειρίες που επιβάλλεται να αντιμετωπίζονται και σε νομικό επίπεδο με τον δέοντα σεβασμό. Η θεσμική κατοχύρωση, συνεπώς, των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε συνδυασμό με τα αναγκαία μέτρα πρόληψης και προστασίας των θυμάτων αποτελούν τον ακρογωνιαίο λίθο στον οποίο ερείδεται η εξάλειψη του φαινομένου.

νδεικτικές πηγές:

1. Profits and Poverty: The economics of forced labour, International Labour Office (ILO), 2014, σελ. 7 επ.

2. U.S Department of State, Trafficking in Persons Report, June 2019, διαθέσιμο στο https://www.state.gov/wp-content/uploads/2019/06/2019-Trafficking-in-Persons-Report.pdf.

3. L.E. v. Greece, 2016, αριθμός προσφυγής 71545/12 και Chowdury and Others v. Greece, 2017, αριθμός προσφυγής 521884/15.

4. Ανακοίνωση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής προς το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο, Έκθεση σχετικά με τη συνέχεια που δόθηκε στη στρατηγική της ΕΕ για την εξάλειψη της εμπορίας ανθρώπων και για τον καθορισμό περαιτέρω συγκεκριμένων δράσεων, Βρυξέλλες, 2017, διαθέσιμο στο https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EL/TXT/PDF/?uri=CELEX:52017DC0728&from=en.

5. Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση της Εμπορίας Ανθρώπων, Τα δικαιώματα των θυμάτων, διαθέσιμο στο https://rm.coe.int/16805d41eb.

6. Ελένη Μίχα, Μπέλλα-Μαρία Μπαλτσαβια (επιμέλεια), Πρακτικός νομικός οδηγός για την αντιμετώπιση της εμπορίας ανθρώπων, www.stoptrafficking.gr.

Tags

Related Articles

Back to top button
Close
Close