ΑΠΟΨΕΙΣ

Από τον εγκλεισμό…στην ιδρυματοποίηση

Γράφει για το npress.gr η Ιωάννα Παπαγεωργακοπούλου

Ορισμός

Ιδρυματοποίηση: Πρόκειται για ψυχιατρικό όρο που αναφέρεται στις επιπτώσεις που έχει στον χαρακτήρα και τη συμπεριφορά των τροφίμων ενός οποιουδήποτε ιδρύματος η παρατεταμένη διαβίωση μακριά από το οικογενειακό και κοινωνικό τους περιβάλλον. Ισοδυναμεί με προσκόλληση στον τρόπο ζωής του ιδρύματος, δυσανασχέτηση για τη διαβίωση στο συνηθισμένο κοινωνικό περιβάλλον και έντονη επιθυμία για επιστροφή στον τόπο κράτησης.

Clemmer και Sykes περί ιδρυματοποίησης

Η έρευνα του Clemmer (1940) σχετικά με τη ζωή σε φυλακές υψίστης ασφαλείας συνέβαλε στην αύξηση του ενδιαφέροντος των κοινωνικών επιστημόνων για τη λανθάνουσα κοινότητα κρατουμένων που υπάρχει παράλληλα με την επίσημη οργάνωση της φυλακής. O Clemmer όρισε τη φυλακή ως ‹‹ανάληψη των παραδόσεων, των εθίμων και του γενικού πολιτισμού του σωφρονιστικού χώρου››. Σύμφωνα με τον τελευταίο όλοι οι κρατούμενοι υποφέρουν από κάποιες επιρροές που ονομάζονται ‹‹καθολικοί παράγοντες φυλάκισης›› που προετοιμάζουν νέους τροφίμους να βρίσκονται σε ετοιμότητα να εισέλθουν στη διαδικασία κράτησης. Σε αυτούς τους παράγοντες ο Clemmer ενέταξε την αποδοχή του κρατουμένου να λειτουργεί με βάσηκανονισμούς της φυλακής καθώς και να υιοθετεί ρόλους παθητικούς για τις ανάγκες τους, διότι αυτές καλύπτονται από τη φροντίδα του θεσμικού οργάνου.

Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 ο Sykes επέκτεινε το έργο του Clemmer στην ανάλυση του για το κοινωνικό σύστημα που επικρατεί σε φυλακές υψίστης ασφαλείας. Σύμφωνα με αυτόν όλες οι υποκουλτούρες των κρατουμένωνπαρουσιάζουν ένα κοινό διάχυτο σύστημα αξιών ανεξάρτητα από την τοποθεσία και τα χαρακτηριστικά του ιδρύματος κράτησης. Αυτό το σύστημα αξιών παίρνει τη μορφή κώδικα συμπεριφοράς μέσα στο ίδρυμα που χρησιμοποιείται ως οδηγός για την αντιμετώπιση των κρατουμένων μεταξύ τους.Αυτό σημαίνει ότι το σύστημα αξιών που επικρατεί στην κοινωνία δεν ισχύει εντός της φυλακής.

Περιεχόμενο ιδρυματοποίησης

​Η ιδρυματοποίηση ξεκινά απότομα, με την είσοδοδηλαδή του τροφίμου στο ίδρυμα. Ο τελευταίος καλείται να ξεχάσει όσους κανόνες γνώριζε και να προσαρμοστεί στην καινούρια πραγματικότητα. Ο διαχωρισμός μεταξύ της φυλακής και του έξω κόσμου κρίνεται απόλυτα σαφής, οι τρόφιμοι καλούνται να αποχωριστούν τις συνήθειες και τις ασχολίες, τους δεσμούς που τους συνδέουν με την κοινωνία και να αποδεχθούν τη θέση τους μέσα στον κόσμο της φυλακής. Πλέον αναζητούν μέσα που θα διευκολύνουν τη σκληρή καθημερινότητα συμμορφώνονται με την ιεραρχία και τον κώδικα αξιών που ισχύουν εντός του σωφρονιστικού ιδρύματος.

Η υποκειμενική αίσθηση του χρόνου αίρεται, καθώς οι τρόφιμοι καλούνται να ακολουθήσουν ένα προκαθορισμένο πρόγραμμα. Ξυπνούν, γευματίζουν, κοιμούνται συγκεκριμένηώρα, με αποτέλεσμα η ατομικότητα να συνθλίβεται. Με τη συνήθεια σε έναν ορισμένο τρόπο συμπεριφοράς οι τρόφιμοι χάνουν τα εξατομικευτικά χαρακτηριστικά του εαυτού τους και ζουν μηχανικά σε μια προγραμματισμένη καθημερινότητα που δεν εξαρτάται από αυτούς. 

Παράγοντες προσαρμογής στην υποκουλτούρα της φυλακής• ο χρόνος παραμονής στο ίδρυμα• η αυστηρότητα της φυλακής• το μέγεθος της φυλακής• η επαφή με τον έξω κόσμο• τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας του κάθε τροφίμου•  

Σωφρονιστικά ιδρύματα ή σχολές εγκλήματος;

​Αν, συνεπώς, λάβουμε υπόψη ότι τα άτομα που φυλακίζονται καλούνται να ξεχάσουν ό,τι τους συνέδεε με τον έξω κόσμο, αξίζει να αναρωτηθούμε αν σε τελική ανάλυση τα συστήματα κράτησης βοηθούν στον σωφρονισμό ή λειτουργούν ως έναν παράλληλο κόσμο όπου ξεδιπλώνεται η εγκληματική φύση των τροφίμων. 

Οι τρόφιμοι που εκτίουν μεγάλες ποινές συνηθίζουν στην καθημερινότητα, τον μικρόκοσμο της φυλακής, ενώ ταυτόχρονα έχουν διαφορετικά δικαιώματα από αυτά που διέθεταν στο κοινωνικό περιβάλλον. Η απώλεια επαφής με τον έξω κόσμο οδηγεί σε πάγωμα του χρόνου, ενώ η ελεύθερη κοινωνία, όπως την αποκαλούν, φαντάζει κάτι μακρινό. Αυτό που έχει σημασία για αυτούς είναι η ζωή εντός της φυλακής και η συνύπαρξη με τους άλλους τροφίμους. Οι ανάγκες τους ιεραρχούνται εντελώς διαφορετικά, καθώς πλέον μεγαλύτερη αξία αποδίδεται σε απλά πράγματα όπως ένα τσιγάρο ή μια τηλεκάρτα. Ωστόσο, η μακρόχρονη διαβίωση σε ένα τέτοιο περιβάλλον οδηγεί σε πλήρη αποκοπή από την ιδέα επανένταξης στην ελεύθερη κοινωνίαδιότι οι τρόφιμοι για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα έχουν αποσπαστεί από αυτή και συνεχίζουν τη ζωή τους σε ένα περισσότερο οικείο περιβάλλον όπου αισθάνονται περισσότερο αποδεκτοί. Η ιδέα επανένταξης στο προηγούμενο κοινωνικό περιβάλλον προξενεί ανησυχία και φόβο. Η δύναμη της συνήθειας οδηγεί αυτά τα άτομα να απαρνηθούν ακόμη και την ελευθερία τους. Ας θυμηθούμε τον τρόφιμο στην ταινία ShawshankRedemption που αυτοκτονεί όταν αποφυλακίζεται. Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει ένας αποφυλακισμένος είναι ο στιγματισμός. Η κοινωνία δε δίνει ευκαιρίες σε τέτοια άτομα για μια καινούρια αρχή, αλλά αντιθέτως τα περιθωριοποιεί και τα αποδοκιμάζει με κάθε τρόπο.

Τα άτομα λοιπόν που πάσχουν από το σύνδρομο της ιδρυματοποίησης θεωρούν ότι ανήκουν στο ίδρυμα κράτησης και ότι δεν μπορούν να ταιριάξουν στην ελεύθερη κοινωνία, διότι αυτή τους απωθεί. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που υπάρχει γύρω μας και θα έπρεπε να μας προβληματίζει περισσότερο, καθώς τα σωφρονιστικά ιδρύματα επιβάλλεται να επιτελούν τον βασικό τους ρόλο, δηλαδή τον σωφρονισμό και να μη λειτουργούν ως σχολές εγκλήματος.

Ενδεικτική βιβλιογραφία 

Έρευνα: ο θεσμός της φυλακής στην Ελλάδα προκαταρκτική έκθεση της ερευνητικής ομάδας εγκληματολογίας του Ε.Κ.Κ.Ε. Αγγελική Ανδρίτσου, Καλλιρρόη Δασκαλάκη, Κλέα Κατσουγιάννη, Παναγιώτα Α. Παπαδοπούλου, Π.Α. Σινόπουλος, Δήμητρα ΤσαμπαρλήΈμμυ Φρονίμου,https://ejournals.epublishing.ekt.gr/index.php/ekke/article/viewFile/7703/7413

Dr. Brent A. Paterline & Dr. Douglas Orr, Adaptation to Prison and Inmate Self-Concept, Journal of Psychology and Behavioral Science December 2016, Vol. 4, No. 2, pp. 70-79

Κατερίνα Μεσελίδου,Το σύνδρομο της ιδρυματοποίησης: Προσαρμοστικοί παράγοντες, 31 Ιουλίου 2019, MaxMag, https://www.maxmag.gr/psychologia/to-syndromo-tis-idrymatopoiisis/

Στράτος ΤσαγκαρήςΗ Ιδρυματοποίηση Του Σύγχρονου Ανθρώπου, https://www.stratilio.gr/%CE%B7-%CE%B9%CE%B4%CF%81%CF%85%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%AF%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CF%83%CF%8D%CE%B3%CF%87%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%BF%CF%85-%CE%B1%CE%BD%CE%B8%CF%81%CF%8E/

Aπό τους μηχανισμούς προσαρμογής στην ιδρυματοποίηση, 20 Δεκεμβρίου 2010,http://kratoumenoi.blogspot.com/2010/12/blog-post_1883.html

Tags

Related Articles

Back to top button
Close
Close