ΑΠΟΨΕΙΣ

Ανοιχτότητα και Τοπική Αυτοδιοίκηση – Ώρα για αλλαγή #open_greece

parastatidis

Του Στέφανου Παραστατίδη

Θα ξεκινήσω το άρθρο με θέμα ‘Ανοιχτότητα και Τοπική Αυτοδιοίκηση’ με ένα υποθετικό παράδειγμα.

Σε ένα ‘δήμο Χ’, ο νυν δήμαρχος βάζει υποψηφιότητα για 2η συνεχή φορά. Έχουν ήδη υπάρξει σοβαρές υπόνοιες για οικονομική κακοδιαχείριση, ο ίδιος έχει αποκλίνει κατά πολύ των προεκλογικών του δεσμεύσεων και έχει μία συμπεριφορά που προκαλεί τους πολίτες, με τον ίδιο να καπνίζει σε μαγαζιά παρά την απαγόρευση, να χρησιμοποιεί το υπηρεσιακό αυτοκίνητο για εξωυπηρεσιακούς λόγους και να καταχράται τη θεσμική του εξουσία κατά το δοκούν (leed by example #not). Η γενικότερη εικόνα του δημάρχου στα μάτια του μέσου δημότη είναι περίπου αποκρουστική.

Βέβαια, ο δήμαρχος δεν πτοείται από τέτοια. Ετοιμάζει το ψηφοδέλτιο καθόδου του στις δημοτικές εκλογές, έχοντας ήδη ‘κλείσει’ τους καλύτερους ψηφοσυλλέκτες. Έχει ήδη δηλώσει συμπόρευση μαζί του ο πρώην διοικητής του νοσοκομείου, ο προσφάτως συνταξιοδοτηθείς δ/ντης της εφορίας, ο πρόεδρος του συλλόγου αναπήρων, ο δ/ντης του ΚΤΕΟ, ο δημοτικός ανταποκριτής του ΟΓΑ και γενικότερα η πλειοψηφία όσων έχουν θέση ευθύνης στην τοπική κοινωνία και εξυπηρετούν τους πολίτες με τους κανόνες του ήδη υπάρχοντος πελατειακού περιβάλλοντος.

Δίπλα σε αυτούς, συμμετέχουν και οι νυν και πρώην αντιδήμαρχοι, αλλά και η μεγάλη πλειοψηφία των νυν δημοτικών συμβούλων, οι οποίοι επί τετραετία μετέτρεψαν το δημοτικό μέγαρο σε άνδρο ρουσφετιού.

Το κόμμα εξουσίας που τον στηρίζει ανακοινώνει εκ νέου τη στήριξη στο πρόσωπο του νυν δημάρχου και του προσθέτει 2 σημαντικές υποψηφιότητες που συμβολίζουν και την κομματική στήριξη.

Τέλος, ο νυν δήμαρχος βρίσκει 3 υποψήφιους που απέχουν από τα λεγόμενα κέντρα εξυπηρέτησης δημοτών/πελατών αλλά ο καθένας για τον δικό του λόγο έχει υψηλή δημοφιλία στην περιοχή του. Ο πρώτος έχει το μεγαλύτερο σόι στην περιοχή που πολιτεύεται και τον στηρίζει τυφλά όπου και αν πάει, ο δεύτερος έχει βαρύ όνομα καθότι γιος επιτυχημένου παράγοντα της περιοχής και ο τρίτος συμμετέχει σε όλες τις ομάδες εθελοντισμού του τόπου του. Και οι 3 αυτοί έχουν μεγάλα οικονομικά προβλήματα εκείνη την περίοδο (άλλωστε ποιος δεν έχει εντός της κρίσης). Ο νυν δήμαρχος ζητά από τον φίλο του βιομήχανο 10 χιλιάδες ευρώ, βάζει και 5 από την τσέπη του και εξαγοράζει τις πολύ αξιόλογες αλλά και συνάμα ευάλωτες οικονομικά υποψηφιότητες.

Το ψηφοδέλτιο γίνεται περίπου ονειρικό. Η δυναμική του είναι τέτοια που ο νυν δήμαρχος δύναται να διαπραγματευτεί και με τους πολύ αξιόλογους ᾽ουδέτερους᾽ τοπικούς παράγοντες, αυτούς που πηγαίνουν πάντα με τον δυνατό για να έχουν πρόσβαση στην εξουσία.

Το αποτέλεσμα των εκλογών βρίσκει τον δήμαρχο νικητή από την πρώτη Κυριακή με ποσοστό που ξεπερνά το 55%. Η τοπική κοινωνία δυσανασχετεί, σιγοψιθυρίζει τα περί συστήματος και χρηματισμών και αισθάνεται συμμέτοχη στο ‘έγκλημα’. Ένα είναι σίγουρο, η ίδια δεν μπορεί να δώσει τη λύση καθότι εγκλωβίζεται αριστοτεχνικά από αυτό το κλειστό σύστημα εξουσίας.

Ας φύγουμε από αυτό το υποθετικό παράδειγμα, του οποίου πολλές από τις περιγραφές έχετε συναντήσει στο δήμο ή την περιφέρειά σας και ας πάμε σε ένα δεύτερο πραγματικό παράδειγμα δημοτικών εκλογών.

Ο δήμος Ψ (δεν θα τον ονομάσω για να μην προσωποποιηθεί το παράδειγμα) έχει 4 δημοτικούς συνδυασμούς, με τον συνδυασμό Α να είναι είναι αυτός του νυν δημάρχου που κινήθηκε τα προηγούμενα χρόνια απόλυτα συστημικά και πελατειακά. Απέναντί του δημιουργείται ένας ανεξάρτητος συνδυασμός Β, με πάρα πολλά νέα παιδιά διαφορετικών κομματικών αποχρώσεων και μία νέα ατζέντα για τον δήμο. Οι συνδυασμοί Γ & Δ συμπληρώνουν την εκλογική διαδικασία.

Την 1η Κυριακή, ο συνδυασμός Α παίρνει ποσοστό 47%. Ο συνδυασμός Β παίρνει 39% και οι συνδυασμοί Γ & Δ παίρνουν ποσοστά 10 και 3% αντίστοιχα.

Τη 2η Κυριακή, ο συνδυασμός Β κερδίζει τις εκλογές με ποσοστό 60% έναντι 40% του συνδυασμού Α. Ενδεικτικά υπάρχει χωριό στο οποίο ο συνδυασμός Α πήρε 110 ψήφους και ο συνδυασμός Β πήρε μόλις 3 ψήφους την 1η Κυριακή, ενώ την 2η Κυριακή ο συνδυασμός Β πέρασε στην πρώτη θέση.

Αναλύοντας περιπτωσιολογικά το φαινόμενο, αντιλαμβανόμαστε ότι το παράδειγμα του κάθε δήμου Ψ είναι και το αποδεικτικό στοιχείο ενός εκλογικού συστήματος στο οποίο εκβιάζεται η ψήφος του πολίτη. Ψηφίζουμε με μεσάζοντες και στηρίζουμε τον δήμαρχο που δεν θεωρούμε ικανό, μέσω του φίλου, του αδερφού, του γείτονα, που μπορεί να μας πιέσει συναισθηματικά/ηθικά και να μας υφαρπάξει την ψήφο προς όφελος του ακατάλληλου δημάρχου.

Αντίστοιχα, στην περίπτωση του δήμου Χ, ακόμη και αν ερχόταν να βάλει υποψηφιότητα τους τελευταίους μήνες μία σπουδαία προσωπικότητα με εξαιρετικές ικανότητες και ιδέες για τον δήμο, δεν θα μπορούσε να κερδίσει τον νυν δήμαρχο των μηχανισμών στις επικείμενες εκλογές.

Πώς μπορεί να αλλάξει αυτό; Η απάντηση είναι με το ενιαίο ψηφοδέλτιο, δίνοντας τη δυνατότητα να θεσπιστεί χωριστό ψηφοδέλτιο για περιφερειάρχες και δημάρχους, αλλά ενιαίο ψηφοδέλτιο για την εκλογή περιφερειακών και δημοτικών συμβούλων. Με αυτό τον τρόπο, σπάει το πελατειακό κλειστό σύστημα και δίνουμε την ελεύθερη δυνατότητα στον δημότη να ψηφίσει ξεχωριστά για δημοτικό σύμβουλο και να κάνει την επιλογή που αυτός θέλει για δήμαρχο, χωρίς εκβιαστικούς περιορισμούς. Επιλέγονταςτους αξιότερους συμπολίτες μας, ανοίγουμε και αποκομματικοποιούμε τα κλειστά συστήματα διοίκησης και εξουσίας που κρατούν την αυτοδιοίκηση και παράλληλα τη χώρα σε ένα καθεστώς αβελτηρίας.

Ένα ενδεικτικό επιτυχημένο παράδειγμα είναι αυτό της αυτοδιοικητικής δομής της Γερμανίας:

επισκόπηση ελληνογερμανικής συνέλευσης για δομή και λειτουργία δήμων

Το δημοτικό συμβούλιο συνιστά το κύριο όργανο του δήμου. Ο δε Δήμαρχος (για την υποψηφιότητα του οποίου απαιτείται ταχύρυθμο πτυχίο από την κρατική σχολή δημόσιας διοίκησης) οφείλει να παρέχει στο Συμβούλιο ερεθίσματα, ιδέες και σχέδια που θα διαμορφώσουν μια ορθολογική μελλοντική εξέλιξη του Δήμου. Είναι επιφορτισμένος με την ευθύνη υλοποίησης των ειλημμένων αποφάσεων, ενώ σε κάποια κρατίδια μπορεί να αμφισβητήσει τις αποφάσεις του Δημοτικού Συμβουλίου, εάν κρίνει ότι αυτές έχουν μειονεκτήματα για τους δημότες ή δεν είναι σύννομες. Σε τέτοιες περιπτώσεις οι αποφάσεις λαμβάνονται μάλλον σε επίπεδο προϊσταμένης (του δήμου) αρχής.

Οι δε υπηρεσίες του δήμου χωρίζονται στις παρακάτω 3 κατηγορίες (πχ στις θεσμοθετημένες ανήκουν οι παιδικοί σταθμοί ή η υπηρεσία πυρόσβεσης):

Μετά τη σημαντική μεταρρύθμιση του Καλλικράτη, χρειαζόμαστε τα επόμενα θεσμικά βήματα που θα αναγεννήσουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση, θα διαχωρίσουν τις εξουσίες και θα δημιουργήσουν νέα διακριτά πεδία συνεργασίας, θα προάγουν τους άξιους έναντι των διαπλεκομένων, θα προωθήσουν κουλτούρα συνεργασίας έναντι των ιδεοληψιών και θα γκρεμίσουν τα κλειστά συστήματα που χωρίζουν τους πολίτες σε αυτούς που έχουν πρόσβαση στην εξουσία και εκείνους που αποκλείονται κατ’ επιλογή.

Με αυτό τον τρόπο θα λήξουν οι στείρες κομματικές αντιπαραθέσεις σε επίπεδο τοπικών κοινωνιών και θα αυξηθεί η πολυσυλλεκτικότητα και κατ’ επέκταση η κοινωνική συνοχή ενώ οι ιδεολογικές συγκρούσεις θα μεταφερθούν στο κεντρικό πεδίο των ιδεών.

Γιατί όμως δεν προχωράμε στο άνοιγμα της τοπικής αυτοδιοίκησης; Ποιοι είναι οι λόγοι που μας εμποδίζουν;

Διότι ο ισχυρός μηχανισμός της Κεντρικής Ένωσης Δήμων Ελλάδος [ΚΕΔΕ] αντιδρά σε μία τέτοια αλλαγή, καθότι χάνουν το πλεονέκτημα επανεκλογής οι νυν δήμαρχοι. Έτσι, δημιουργείται ένα κλειστό σύστημα διαπραγμάτευσης μεταξύ ΚΕΔΕ και πολιτείας και οι πιέσεις που ασκούνται με αναφορά στο αντίστοιχο πολιτικό κόστος, οδηγούν την όποια κυβέρνηση αποφασίσει να προχωρήσει σε μία τέτοια αλλαγή να κάνει πίσω. Σε αυτό το κλειστό σύστημα ο πολίτης μένει απ’ έξω διότι δεν υπάρχει ο αντίστοιχος αντίρροπος μηχανισμός υπεράσπισης του ενιαίου ψηφοδελτίου.

Το ενιαίο ψηφοδέλτιο αποτελεί μία κατ’ εξοχήν προοδευτική επιλογή που άρει ανισότητες, απελευθερώνει και ενδυναμώνει τον πολίτη, δίνει βάθος και συμμετοχή στη δημοκρατία και συνιστά μοχλό κοινωνικής δικαιοσύνης. Υπέρ αυτού έχουν ταχθεί προοδευτικοί δήμαρχοι, όπως ο Γιάννης Μπουτάρης.Παρ’ όλα αυτά, η τελευταία προσπάθεια εφαρμογής του ενιαίου ψηφοδελτίου έγινε από την κυβέρνηση Σαμαρά, με πρωτοβουλία του Ε. Στυλιανίδη (ήταν η μόνη δομική μεταρρύθμιση που αποφάσισε να κάνει και ανακοίνωσσε η κυβέρνηση Σαμαρά αλλά τελικά την πήρε πίσω). Το παράδοξο είναι ότι η αντίδραση προήλθε από τα λεγόμενα κεντροαριστερά και αριστερά κόμματα, με το ΠΑΣΟΚ, τη ΔΗΜΑΡ και τον ΣΥΡΙΖΑ να διαφωνούν με την αλλαγή. Μάλιστα, το ΠΑΣΟΚ ήταν εκείνο που, δια του προέδρου του κου Βενιζέλου και με την ενεργό συμμετοχή του κου Κουκουλόπουλου, εμπόδισε την πρόταση αυτή να προχωρήσει προς ψήφιση.

Τι σημαίνει αυτό; Ότι ο άξονας αριστερά-δεξιά δεν απαντά πλέον στον ιδεολογικό διαχωρισμό των κοινωνιών. Μία κατεξοχήν προοδευτική πρόταση μπλοκάρεται από υποτιθέμενες προοδευτικές δυνάμεις. Παράλληλα, ένα κόμμα που δεν έχει προτείνει ούτε μία φορά μεταπολιτευτικά νέες δομές αποκέντρωσης και με ιστορική υποστήριξη του συγκεντρωτισμού, το κάνει, χωρίς καν να αντιλαμβάνεται ότι υπηρετεί τον προοδευτισμό. Ένα ιδεολογικό μπάχαλο, λοιπόν, το οποίο μπερδεύει και τους πολίτες.

Σε αυτή την περίπτωση έρχεται ο άξονας Ανοιχτό Vs Kλειστό να δώσει τις απαντήσεις και να κάνει σαφή τον ιδεολογικό διαχωρισμό μεταξύ προοδευτισμού & συντηρητισμού.

Ποιο είναι το αντεπιχείρημα για το ενιαίο ψηφοδέλτιο; Ότι δημιουργεί εμπόδια όπως αυτό της ακυβερνησίας καθώς με το ενιαίο ψηφοδέλτιο ο δήμαρχος πιθανώς δε θα έχει την πλειοψηφία από συμβούλους του συνδυασμού του, το οποίο κατά την άποψή μου θα είναι μεταβατικό εμπόδιο μέχρι να συνειδητοποιήσουν οι σύμβουλοι τη μη εξάρτησή τους από το ψηφοδέλτιο και το δήμαρχο που τους τοποθέτησε αλλά τη δύναμη και την ελευθερία που τους δίνει το ενιαίο. Τούτο μπορεί αρχικά να παρακαμφθεί με μπόνους στον πρώτο συνδυασμό των εδρών των συνδυασμών που δε θα ξεπερνούν το 5%. Υπο συζήτηση είναι και το ποσοστό εκλογής, αν δηλαδή θα είναι το 50+1 ή το 42%. Όμως τα εμπόδια είναι για να ξεπερνιούνται και τα συγκριτικά οφέλη της θεσμικής αυτής μεταρρύθμισης είναι πολύ περισσότερα.

Και το τελευταίο ερώτημα είναι πώς μπορεί να επιτευχθεί αυτό;Σίγουρα όχι περιμένοντας να βρεθεί ο σωτήρας υπουργός που θα σπάσει αβγά ή εναλλακτικά θα χάσουμε άλλα 5 χρόνια μετά το 2019 με την ίδια δομή στην περιφερειακή διοίκηση. Όταν η πολιτική αφήνεται στην τύχη τότε και η ίδια η χώρα αφήνεται στην τύχη της. Χρειάζονται δυνάμεις μέσα από την κοινωνία που θα δημιουργήσουν εκείνα τα απαραίτητα πολιτικά αιτήματα στα οποία θα υποχρεούται η πραγματική πολιτική να απαντήσει. Η ανοιχτότητα μπορεί να γίνει το πολιτικό σχέδιο γύρω από το οποίο θα γίνει η περιγραφή όλων των κλειστών συστημάτων, η ανάλυση αλλά και το άνοιγμα αυτών προς όφελος του κοινωνικού συνόλου.

(*Θα ακολουθήσει δεύτερο ποστ-παρέμβαση, υποθέτοντας ότι επιλέξαμε τον ᾽δήμαρχο της καρδιάς μας᾽. Και μετά;)

epikairo.gr

Related Articles

Back to top button
Close
Close